DE HISTORIE VAN DE ROLSCHAATS

Het zoemende geluid van miljoenen plastic wieltjes oftewel de huidige rolschaatsrage, vraagt om een verklaring. Hoe is het rolschaatsen gestart, Waar en wanneer?

bron: Roller Expres September 1997, clubblad e.h.r.c. Marathon

De officiële uitvinder van de rolschaats blijkt de Belg Joseph Merlin te zijn. Een instrumentmaker, geboren in Huys, België op 17 september 1735. In 1770 verhuist Merlin naar Londen en wordt hij directeur van Cox's Museum in Spring Garden. In dit museum worden allerlei muziekinstrumenten van Merlin tentoongesteld waaronder orgels, piano"s en klavecimbels. Ook zijn eigen huis in Oxford Street heeft Merlin omgebouwd tot een klein museum. Behalve muziekinstrumenten toont hij hier ook nog een hele bijzon-dere uitvinding: de rolschaats. In een nieuwsblad uit die tijd is de volgende anekdote te lezen:

"Eén van Merlin's ingenieuze uitvindingen was een paar rolschaatsen bedacht om met behulp van kleine metalen wieltjes voort te bewegen. Uitgerust met deze rolschaatsen en een viool, nam Merlin deel aan één van de fameuze verkleedpartijen bij Mrs. Corneily in Carlisle House , Soho Square. Al rolschaatsend begaf Merlin zich tussen de feestgangers. Hij was echter nog niet op de hoogte hoe hij zijn evenwicht moest bewaren op de rollende schoenen en ook het bepalen van de juiste richting was een groot probleem. Gevolg was dat hij met volle snelheid tegen een dure spiegel knalde. Spiegel ter waarde van 500 pond in duizenden kleine stukjes, zijn viool volledig kapot en Joseph zelf was op meerdere plaatsen gewond."

Na dit fiasco werd lange tijd van het gezoem van de rolschaats-wieltjes niets meer vernomen. Tot 1790, toen een Parijse metaal-bewerker een "gewielde schaats\'94 introduceerde genaamd "patin-a-terre" (grondschaats). Echter, het duurde nog ongeveer 25 jaar totdat deze unieke schaats opnieuw werd ontdekt.

In Berlijn in het jaar 1818 werd de rolschaats voor het eerst gebruikt bij de premiëre van het ballet "Der Maler oder die Winter Vernügungen". Dit ballet was eigenlijk bedoeld voor ijs-schaatsen, maar omdat het toentertijd onmogelijk was om een podium met ijs op te bouwen werden er rolschaatsen gebruikt.

Het eerste patent voor rolschaatsen stond op naam van M. Pettibled (Frankrijk) in 1819. Zijn rolschaats was gemaakt van een houten zool waarop 2, 3 of 4 koperen, houten of ivoren "rollers" gemonteerd waren, in een rechte lijn. Omdat de rollers van uniforme grootte waren en allemaal op dezelfde lijn zaten was het vrijwel onmogelijk om met deze rolschaatsen korte bochten te maken. In Londen 1823, diende Robert John Tyers, een nieuw patent in voor een nieuwe rolschaats. In dit patent werd de rolschaats als volgt omschreven: "een gebruiksvoorwerp om onder het schoeisel te binden met als doel om je sneller te bewegen of gewoon voor eigen plezier". Bij deze rolschaatsen werd er gebruik gemaakt van vijf wielen in een rechte lijn.

Deze rolschaatsen waren een succes bij een breed publiek. Hierna werden er steeds meer patenten aangevraagd voor nieuwere type rolschaatsen. Elke keer weer net even beter dan de voorganger. Het balletje begon te rollen, maar de ontwikkeling van de rolschaats gaat langzaam. Het duurde nog zo'n 20 jaar voordat het rolschaatsen een fenomenaal succes werd. De Duitsers maken het rolschaatsen voor het eerst echt populair bij een breed publiek. In 1840, in het biercafé Corse Halle, vlakbij Berlijn, werden dorstige klanten bediend door goed uitziende jonge vouwen op rolschaatsen. Dit bleek een groot doorslaand succes! Deze attraktie kreeg veel aandacht en iedereen wilde dit zelf aanschouwen. En toen ongeveer gelijktijdig het rolschaatsen ook werd geïntroduceerd in de Grote Opera producties van het ballet "Le Ballet des Patineurs" (het rolschaatsballet) werd het rolschaatsen een echte sensatie!

In 1857 werden publieke rolschaatsbanen geopend in Floral Hall of Convent Gardens en in the Strand te Londen. Steeds meer type rolschaatsen kwamen beschikbaar met allerlei soorten rubberen en metalen wielen. Maar pas in 1863 introduceerde de Amerikaan James Leonard Plimpton een rolschaats waarbij twee houten wieltjes voor en twee houten wieltjes achter met een rubbere veerconstructie waren bevestigd. Voor het eerst zaten de wieltjes niet in een rechte lijn en mede door de veerconstruktie kon men op deze rolschaatsen voor het eerst mooie bochtjes rolschaatsen. Plimton's rolschaatsen waren superieur aan alle andere rolschaatsen uit die tijd.

Direkt nadat Plimpton's rolschaatsen waren geïntroduceerd, werden de rolschaatsbanen steeds populairder . Het werden sociale ontmoetings-plaatsen. In Engeland was het rolschaatsen een ware rage bij het Crystal Palace, en ook op andere notabele plaatsen was het rolschaatsen erg populair. Maar omdat de meeste rolschaatscentra niet zo goed werden gemanaged duurde de rolschaatsrage niet erg lang.

Mechanische verbeteringen aan de rolschaats veroorzaakte dat de populariteit van het rolschaatsen weer een stijgende lijn ging vertonen. Met name de uitvinding van lagers, waardoor het rolschaatsen veel lichter ging, zorgde ervoor dat in de periode tot 1880-1890 het rolschaatsen weer een rage werd. Nieuwe en grote rolschaatscentra werden gebouwd in grote wereldsteden. Bijvoorbeeld in Chicago de Casino Rink. Duizenden rolschaatsers waren hier aktief . Hier werd onder andere polo op rolschaatsen gespeeld (voorganger van het hedendaagse rolhockey) hardrij wedstrijden en rolschaatsdansen. Maar helaas, in 1890 vindt de uitvinding van de fiets plaats en de populariteit van de rolschaats komt hierdoor sterk in de verdrukking. Tien jaar lang wordt er weinig van het rolschaatsen vernomen.

Totdat in 1902 het zoemende geluid van de rolschaatswieltjes weer wordt opgemerkt. De wieltjes waren nu voorzien van een nieuw soort lager, de kogel-lager.The Chicago Coliseum opende een nieuw rolschaatscentrum. Op de openingsavond waren er meer dan 7000 mensen aanwezig. In 1908 werd Madison Square Garden omgebouwd tot een waar rolschaatscentrum en in 1909-1910 werden er honderden rolschaatscentra geopend in de USA en Engeland.

In het jaar 1911 zijn ook de eerste Nederlandse rolschaatswapen-feiten te noteren. In Rotterdam wordt het "Skating Centrum" geopend. Ook de Nederlandse rolschaatsliefhebbers konden nu eindelijk hun gang gaan.Het rolschaatsen blijft een favoriete vrijetijdsbesteding tot aan de Eerste Wereld oorlog. Na deze oorlog zorgt de opkomst van de film, dancings en de automobiel ervoor dat het rolschaatsen weer even uit beeld verdwijnt. Maar het rolschaatsen zal nooit helemaal van het toneel verdwijnen en mede door de Grote Depressie van de jaren "30 wordt het rolschaatsen weer populair, omdat het een relatief goedkope vrijetijdsbesteding is om even alle ellende te vergeten

Door de jaren heen blijft het rolschaatsen populair en mede door de technologische ontwikkelingen (kogellagers, plastic) wordt het rolschaatsen eind jaren "70 begin jaren "80 weer ongekend populair. Dit maal niet zozeer het rolschaatsen op rolschaatsbanen maar meer het skaten over boulevard"s en door parken wordt een favoriete vrijetijdsbesteding. In de jaren '90 is de opkomst van de "in-line" rolschaatsen te noteren. Wederom is er sprake van een enorme rolschaats "boom"! Dus de ontwikkeling van de schoen met wieltjes heeft een lange weg afgelegd. De uitvinding van de Belg Joseph Merlin, de rolschaats met kogellagers rond 1900 tot de moderne hedendaagse "inline" rolschaatsen. Het gezoem van al die miljoenen wieltjes zal nooit verstommen!

bron: Roller Expres September 1997, clubblad van e.h.r.c. Marathon